Mazda MX-5: het complete verhaal van de kleine roadster die het rijplezier heeft gered

Er zijn auto's die imponeren door hun kracht, en er zijn er die je van je stuk brengen door hun lichtheid. De Mazda MX-5 behoort met trots tot de tweede categorie. Sinds 1989 heeft deze piepkleine tweezits roadster een gok gewaagd die iedereen bij voorbaat verloren achtte: automobilisten opnieuw laten proeven van rijplezier in zijn puurste vorm, zonder bombarie en zonder een fortuin te kosten. Vijfendertig jaar, vier generaties en meer dan een miljoen exemplaren later is hij simpelweg de best verkochte tweezits cabriolet aller tijden — en, wonder boven wonder in het tijdperk van de alomtegenwoordige SUV, hij rijdt nog steeds. Hier is zijn verhaal, van A tot Z.

Mazda, de buitenbeentje die van de wankelmotor hield

Om de MX-5 te begrijpen, moet je eerst Mazda begrijpen. De autobouwer uit Hiroshima was nooit een fabrikant zoals de anderen. Waar de hele industrie inzette op de klassieke zuigermotor, bleef Mazda decennialang koppig vasthouden aan de ontwikkeling van de wankelmotor — een compact, licht blok, soepel draaiend met een unieke souplesse. Al in 1967 werd de Mazda Cosmo een van de eerste seriewagens ter wereld die ermee werd uitgerust, voordat de legendarische RX-7 en later RX-8 er hun handelsmerk van maakten. "Powered by Rotary": het werd een identiteit, bijna een geloofsovertuiging van ingenieurs.

Het hoogtepunt van dit epos staat in het geheugen gegrift van elke liefhebber: in 1991 won de Mazda 787B, met zijn loeiende viercilinder wankelmotor op volle toeren, de 24 Uur van Le Mans, waarmee Mazda de eerste — en tot op vandaag de enige — Japanse fabrikant werd die het algemeen klassement van 's werelds grootste endurancerace won. Onthoud deze mentaliteit goed: die van een moedige buitenbeentje, geobsedeerd door lichtgewicht bouwen en bereid om paden te bewandelen die niemand anders durfde te nemen. De MX-5 heeft geen wankelmotor — het is een verstandige viercilinder zuigermotor — maar hij is precies uit diezelfde geest van onafhankelijkheid en dezelfde passie voor de bestuurder geboren.

1979-1989: het ontstaan van een idee tegen de stroom in

Het verhaal begint met een gesprek. In 1979, in Hiroshima, fluistert een Amerikaanse autojournalist genaamd Bob Hall het hoofd engineering van Mazda, Kenichi Yamamoto, een idee toe dat door zijn hoofd spookt: wat als we de kleine, lichte en betaalbare roadster nieuw leven zouden inblazen, zoals ooit belichaamd door de Lotus Elan en andere Britse roadsters uit de jaren 60, voordat kosten en pannes ze allemaal wegvaagden? In 1982 geeft Yamamoto groen licht om het concept te onderzoeken. Het project wordt toevertrouwd aan hoofdingenieur Toshihiko Hirai, terwijl het design, deels in Mazda's Californische studio, wordt getekend onder leiding van Tom Matano.

Uit dit werk ontstaat een filosofie die beroemd zou worden: "jinba ittai", het idee dat auto en bestuurder één geheel vormen, zoals paard en ruiter. Alles aan de MX-5 vloeit voort uit dit principe: een bescheiden motor vooraan, aangedreven achterwielen, een gewichtsverdeling die dicht bij perfecte balans komt, een veertje van een gewicht en een kap die met één hand te bedienen is zonder de stoel te verlaten. Onthuld op de autoshow van Chicago in het voorjaar van 1989, veroorzaakt de kleine Mazda meteen "Miatamania" — genoemd naar Miata, "beloning", de naam waaronder hij in Noord-Amerika verkocht wordt (Eunos Roadster in Japan, MX-5 in Europa). Het succes is onmiddellijk, wereldwijd, en veel groter dan Mazda ooit had durven hopen.

NA (1989-1997): de grondlegger

De eerste generatie draagt de interne code NA — dezelfde code die je nog steeds terugvindt in de brochures van toen. Het is de meest innemende van allemaal, met zijn schattige pop-upkoplampen die met een knipoog omhoogkomen en die het absolute symbool van het model zijn geworden. Onder de motorkap volstaat een viercilinder 1,6-liter met 115 pk ruimschoots om een auto tot leven te brengen die amper meer dan 950 kilo weegt. In 1994 komt er een gulzigere 1,8-liter (rond de 130 pk) bij het gamma, wordt de carrosserie discreet verstijfd en worden de remmen versterkt.

De NA heeft nooit uitgeblonken door cijfers, maar door gevoel: een stuurinrichting van zeldzame zuiverheid, een klein handbakje met de precisie van een uurwerk en dat opwindende gevoel dat het minste landweggetje een speeltuin wordt. Al snel verschijnen speciale series die het geluk van verzamelaars zullen uitmaken, zoals de befaamde "British Racing Green" uit 1991 met bekleding in okerbruin, een bewuste knipoog naar de Britse roadsters wier fakkel hij overnam. Het is deze generatie die in zijn eentje een heel segment nieuw leven inblaast dat men dood waande.

NB (1998-2005): de verfijning

In 1998 komt de tweede generatie, code NB. De verandering springt meteen in het oog: de pop-upkoplampen maken plaats voor vaste lichtunits, om redenen van kosten, gewicht en voetgangersveiligheid. De silhouet wordt ronder en moderner, de structuur stijver, zonder ook maar iets van de oorspronkelijke geest te verloochenen.

De echte kentering komt bij de facelift van 2001, die kenners "NB2" noemen — en die in de brochures als fase 2 wordt aangeduid (let op: de modeljaren 1999 en 2000 zijn "NB1"). Mazda voorziet de 1,8-liter dan van variabele klepbesturing (met het label S-VT), waardoor het vermogen stijgt van 140 naar 146 pk en de motor hoger toerental beter aankan; de voorzijde krijgt koplampen met drie projectoren, en uitrusting en stoelen worden herzien. Zonder ooit de eenvoud van het origineel te verraden, is de NB een meer volwassen en veiligere MX-5. Hij wordt in 2000 gevierd met een "10de verjaardag"-serie in een heel bijzondere metallic blauwe tint. Het is vandaag een van de betaalbaarste manieren om van de legende te proeven.

NC (2005-2015): de bewust aangekomen kilo's

De derde generatie, code NC, markeert de grootste breuk in de lijn. De auto wordt breder, langer en zwaarder — men zit nu rond de 1.100 kilo — en deelt een deel van zijn basis met de sportieve wankelmotor-RX-8. De mechaniek evolueert naar 1,8- en 2,0-liter motoren, waarbij de laatste rond de 160 pk levert. Vooral belangrijk: de NC introduceert in 2006 een grote innovatie voor de familie: een elektrisch intrekbaar hardtopdak (genaamd PRHT), dat in een tiental seconden inklapt zonder ook maar één liter kofferruimte in te leveren. De roadster wordt zo tevens een echte kleine coupé-cabriolet, zonder aan bruikbaarheid in te boeten.

Door zijn lange carrière kent de NC twee opeenvolgende facelifts: een eerste in 2009 (fase 2 in de brochures), een tweede in 2012 (fase 3), die het ontwerp van de voorzijde verfijnen en het onderstel bijstellen. Het is de generatie van de volwassenheid en van verzorgde speciale series, vaak uitgerust met Bilstein-schokdempers en een sperdifferentieel. Puristen zullen hem een lichte gewichtstoename verwijten — een verwijt dat de volgende generatie zich haast om ongenadig recht te zetten.

ND (sinds 2015): de terugkeer naar de kern

Gelanceerd in 2015, is de vierde generatie, code ND, een ware intentieverklaring. Zich bewust dat de MX-5 wat aan gewicht had gewonnen, gelast Mazda een radicale afslankkuur: de ND zakt in zijn lichtste uitvoeringen weer onder de kaap van 1.000 kilo en vindt zo het compacte formaat en de scherpe geest van het origineel terug. Gehuld in Mazda's eigen "Kodo"-designtaal — gespannen oppervlakken, een duikende motorkap, een katachtige blik — ruilt hij de grote motoren in voor twee SkyActiv-G benzinemotoren: een verfijnde 1,5-liter met 131 pk, en een 2,0-liter.

In 2016 verschijnt een gloednieuwe uitvoering, de MX-5 RF (voor "Retractable Fastback"), met een hardtop die zich in een spectaculair plaatwerkballet inklapt terwijl twee targaboogjes bewaard blijven — van een verbluffende elegantie. Vervolgens brengt Mazda in 2018 een belangrijke update waarbij de 2,0-liter naar 184 pk gaat met een hoger toerentalbereik: de kleine Mazda wint aan pit zonder zijn filosofie te verloochenen. De speciale series blijven dromen doen ontstaan, zoals de "30ste verjaardag"-editie van 2019 in zijn strikt gelimiteerde Racing Orange-tint. Voortdurend bijgewerkt en verbeterd, staat de ND vandaag nog steeds op de catalogus — een uitzonderlijke levensduur voor een roadster.

Van de weg naar de controller: een videogamester

De MX-5 heeft niet alleen de wegen veroverd: hij regeert ook op de schermen. Al bijna dertig jaar is hij een vaste waarde in racegames, te beginnen bij de twee reuzen van het genre die het tegen elkaar opnemen, console tegen console — Gran Turismo op PlayStation en Forza op Xbox. Al vanaf de allereerste Gran Turismo, in 1997, is de kleine Japanse roadster van de partij; het deel Gran Turismo 4 zal hem zelfs een speciale "Mazda MX-5"-editie wijden, en de reeks blijft hem eren tot en met het recente Gran Turismo 7. Aan de andere kant is de MX-5 — tot aan zijn wedstrijdversie MX-5 Cup toe — een favoriet in Forza Motorsport en Forza Horizon, waar hij al jarenlang standaard aanwezig is.

Dit virtuele succes is geen toeval. Licht, speels, makkelijk te temmen maar veeleisend om tot op de grens te beheersen, biedt hij met een controller in de hand precies wat hij op de open weg biedt: rijplezier in zijn puurste vorm, binnen ieders budget. Liefhebbers hebben er zelfs een eindeloos herhaald gezegde van gemaakt: "Miata is always the answer" — de Miata is altijd het juiste antwoord. Op het asfalt zoals in de videogame is het moeilijk hen ongelijk te geven.

Een wereldrecord en een hele cultuur

De cijfers duizelen voor een auto die zo weinig opschepperig is. Op 22 april 2016 overschreed de MX-5 de kaap van één miljoen geproduceerde exemplaren sinds 1989 — een mijlpaal die geen enkele andere tweezits roadster ooit heeft bereikt, waarmee hij het Guinness Book of Records haalde als de best verkochte tweezits sportcabriolet aller tijden. Maar zijn invloed reikt veel verder dan de statistieken. Je komt hem overal tegen: op de kleine Europese wegen op zondagochtend, in ontelbare liefhebbersclubs, en vooral op circuits, waar hij een van de meest verspreide amateurracewagens ter wereld is geworden, de ruggengraat van hele monotypekampioenschappen.

Zijn geheim is nooit veranderd, generatie na generatie: hij wil niet imponeren, maar doen glimlachen. Waar zoveel sportwagens inzetten op pk's en ronde tijden, herinnert de kleine Mazda eraan dat een goed genomen bocht, met de haren in de wind en de hand op de handgeschakelde bak, een geluk oplevert dat pure kracht nooit zal kunnen vervangen. Nu de toekomst van kleine benzinesportwagens zich afvraagt waar het naartoe gaat en elektrificatie de kaarten herschikt, vormt de MX-5 een kostbare uitzondering — het levende bewijs dat een auto modern, begeerlijk én trouw aan een vijfendertig jaar oud idee kan zijn.

Van de NA met zijn pop-upkoplampen tot de ND van vandaag, de MX-5 heeft de tijden doorstaan zonder zichzelf ooit te verloochenen. Om de wandeling generatie na generatie voort te zetten, vind je op Brochure Auto de brochures uit het verleden van de Mazda MX-5 gratis te downloaden — van de eerste uit 1989 tot de meest recente, een van de mooiste kleine genoegens van de auto laat zich hier doorbladeren als een familiealbum.